Gezonde Leefomgeving
1. Gezondheid in het dagelijks leven.
Het lectoraat onderzoekt hoe fysieke en sociale leefomgevingen gezond gedrag kunnen ondersteunen en versterken. Daarbij staat centraal hoe factoren zoals bewegen, voeding, slaap, natuur en de inrichting van woon-, leer- en werkomgevingen bijdragen aan fysieke en mentale gezondheid. Vanuit een systemische benadering kijken we niet alleen naar individuele keuzes, maar vooral naar de omstandigheden die gezond gedrag mogelijk en vanzelfsprekend maken.
2. Gezondheid in verbinding.
Het lectoraat onderzoekt hoe sociale leefomgevingen bijdragen aan gezondheid, welzijn en inclusie. Sociale relaties, ontmoeting en verbondenheid spelen een belangrijke rol in hoe mensen functioneren, omgaan met stress en deelnemen aan de samenleving. We onderzoeken hoe leefomgevingen ontmoeting, sociale cohesie en participatie kunnen stimuleren, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Daarbij kijken we naar de invloed van gezinnen, scholen, werk, buurten en gemeenschappen op mentale gezondheid en kwaliteit van leven.
3. Verandering door samenhang.
Het lectoraat onderzoekt hoe beleid, gedrag en leefomgeving elkaar wederzijds beïnvloeden. Gezondheid wordt gezien als een systeemvraagstuk waarin fysieke, sociale en maatschappelijke factoren samenkomen. Daarom werken we transdisciplinair samen met onderwijs, gemeenten, zorg, welzijn en het ruimtelijk domein. Via praktijkgericht onderzoek, living labs en co-creatie ontwikkelen en testen we oplossingen die bijdragen aan gezonde en vitale leefomgevingen. Daarbij richten we ons op duurzame verandering in het dagelijks leven van mensen.
Doelgroepen:
- Bij kinderen en jongeren (en in het bijzonder studenten) ligt de nadruk op ontwikkeling, groei en het versterken van fysieke kracht en mentale gezondheid. Juist in deze levensfase is de invloed van de leefomgeving groot. De toenemende mentale druk onder jongeren, de prestatiedruk, stress, de vergaande digitalisering en de concentratieproblemen waar zij mee te maken hebben, laten zien hoe sterk het dagelijks functioneren samenhangt met de leefomgeving waarin zij opgroeien.
- Bij volwassenen verschuift de focus naar balans, functioneren en het omgaan met belasting, met speciale aandacht voor de werkomgeving. De omgeving en de manier waarop werk is georganiseerd heeft directe invloed op stress, herstel en functioneren.
Het lectoraat heeft bijzondere aandacht voor werkenden in het onderwijs, de zorg en het sociaal domein, waar het werkgerelateerd verzuim relatief hoog is.
- Bij ouderen staat het behoud van functioneren, zelfstandigheid en kwaliteit van leven centraal. De toegankelijkheid van de woning, de inrichting van de buurt en de beschikbaarheid van sociale contacten bepalen in sterke mate het welzijn van ouderen, of ze zich veilig voelen en deel kunnen nemen aan het dagelijks leven.
Verbinding met het onderwijs
Master Gezond Gedrag & Leefomgeving.
De master Gezond Gedrag & Leefomgeving leidt professionals op die gezondheid benaderen vanuit de wisselwerking tussen mens en leefomgeving. Studenten leren over grenzen van sectoren heen kijken en verbinden inzichten uit gezondheid, gedrag, leefstijl, beleid en ruimtelijke inrichting. De opleiding richt zich op professionals uit onder meer zorg, onderwijs, gemeenten en het sociaal domein, die willen bijdragen aan gezonde leefomgevingen en maatschappelijke verandering.
Bachelor Biologie, Voeding en Gezondheid.
De bachelor Biologie, Voeding en Gezondheid richt zich op de relatie tussen voeding, gedrag, biologie en gezondheid. Studenten ontwikkelen kennis over hoe leefstijl en omgevingsfactoren gezondheid beïnvloeden en leren deze kennis vertalen naar praktische toepassingen in beleid en praktijk. De opleiding sluit nauw aan bij de visie van het lectoraat, waarin preventie, leefstijl en gezondheid in het dagelijks leven centraal staan.
Onderzoekers
- Hedda van ’t Land
- Sander Bliekendaal
- Brigitta Methorst-Zijlstra
- Eva Lems
- Rachel Lauwerijssen
- Nicolette van de Kamp-van Wilgenburg
- Marleen Warnaar
- Alvin Westmaas
- Janne Elling
- Anke Groenen
- Marloes van der Horst
Projecten
Binnen het lectoraat Gezonde Leefomgeving onderzoeken we hoe de omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en ontspannen kan bijdragen aan hun fysieke en mentale gezondheid. Daarbij kijken we naar de wisselwerking tussen mens, gedrag en omgeving. Want gezond leven is niet alleen een kwestie van individuele keuzes, maar wordt ook beïnvloed door de mogelijkheden die onze omgeving biedt.
In onze praktijkgerichte onderzoeksprojecten richten we ons onder meer op gezond gedrag, vitaliteit en preventie. We onderzoeken hoe groen, bewegen, gezonde voeding en sociale ontmoeting bijdragen aan gezondheid en welzijn. Ook kijken we hoe de inrichting van wijken, werkplekken en andere leefomgevingen mensen kan stimuleren om gezond te leven, elkaar te ontmoeten en actief mee te doen in de samenleving.
Dat doen we samen met bewoners, professionals, overheden en maatschappelijke organisaties. Zo verbinden we wetenschappelijke kennis met de praktijk en werken we aan concrete oplossingen voor een gezondere samenleving.
Onze projecten
Momenteel werken we aan verschillende projecten, waaronder:
- Bewonersparticipatie Almere. Bewoners actief te betrekken bij het meedenken over gezondheid binnen de zeven leefomgevingen.
- Inzicht te krijgen in wat inwoners en professionals belangrijk vinden op het gebied van gezondheid.
- Te inventariseren welke zorgen, knelpunten en kansen worden ervaren in de leefomgeving.
- Te verkennen in hoeverre inwoners een rol voor zichzelf zien in het voeren van regie over hun eigen gezondheid en die van hun omgeving.
- Wat zien inwoners als rol van de gemeente.
- Mentale Gezondheid Monitor, in samenwerking met GGD Flevoland
- RVO-project
- Werklandschappen van de Toekomst
Bewegen en een actieve leefomgeving
Een omgeving die uitnodigt tot bewegen, spelen en ontmoeten draagt bij aan zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Daarom onderzoeken we hoe buurten, openbare ruimtes en voorzieningen zo kunnen worden ingericht dat bewegen aantrekkelijker, toegankelijker en vanzelfsprekender wordt. Binnen dit thema werken we aan de volgende projecten:
- Spelen in de Buurt 2.0
- Bewegen en ontmoeten in Almere: wijkscan voor De Hoven en De Marken
- Succesvolle Speelplekken
- Zwemwater en Gezondheid
Met deze projecten willen we niet alleen meer inzicht krijgen in wat een leefomgeving gezond maakt, maar vooral ook bijdragen aan praktische veranderingen die het dagelijks leven van mensen gezonder en prettiger maken.
In de media
- Het Nederlands Dagblad: Betrek jongeren zélf bij het omgaan met sociale media, in plaats van alleen verboden op te leggen
- De Morgen (België): Waarom vragen we de jongeren zélf niet hoe we best met het digitale opium omgaan?
- Volkskrant: Opinie: Betrek jongeren zélf bij het omgaan met het digitale opium
- Het Parool: Opinie: ‘Ook Europa wil sociale media voor kinderen onder de 13 verbieden, dat is een te defensieve strategie’
- BNN VARA: Hoe zorgelijk is het gebruik van AI-chatbot als luisterend oor?
- NRC: Niet krachtige algoritmen zijn het probleem, maar waarvoor techbedrijven ze inzetten
- Volkskrant: De misvatting dat mentale gezondheid in de geestelijke gezondheidszorg begint
- Volkskrant: Niet alles wat helpt hoeft een behandeling te zijn
- Trouw: We behandelen burn-out alsof werknemers het probleem zijn
- Trouw: AI biedt misschien een prettig luisterend oor maar geen ggz-hulp
- Trouw: Echte ontmoetingen zijn de enige remedie tegen het scherm
- Het Nederlands Dagblad: De vraag is niet of jongeren online mogen zijn, maar of hun online omgeving gezonder wordt
- Dagblad van het Noorden: Niet krachtige algoritmen zijn het probleem, maar waarvoor techbedrijven ze inzetten
- British Psychological Society (Engeland): ‘I don’t care if Chat GPT isn’t a therapist, it’s helping!’
- El Pais (Spanje): ChatGPT, el oído que escucha a una generación
- El Pais (Spanje): Los jóvenes necesitan crecer en un entorno digital saludable
- De Morgen (België): Een AI-chatbot is zo geprogrammeerd dat hij geen kwalitatief goede psychologische steun kán bieden
- De Morgen (België): Mentale gezondheid begint niet in de zorg
- De Morgen (België): De vraag is niet óf jongeren online mogen zijn, maar hoe we de digitale leefomgeving zo inrichten dat die hun gezondheid ondersteunt
- De Morgen (België): Waarom zouden we de digitale omgeving van jongeren niet gezonder inrichten?
- Le Monde (Frankrijk): Réseaux sociaux : Nous pouvons concevoir un environnement numérique qui soutienne le bien-être
- EOS Wetenschap (België): We moeten jongeren beschermen tegen AI-Chatbots
- Spektrum der Wissenschaft (Duitsland): Empathisch, verfügbar – und gefährlich
- The Bangkok Post (Thailand): As chatbots replace care, more teens will pay price